ارزیابی ریسک حریق

زمانی که ساختمان مسکونی یا غیر مسکونی ساخته می شود، افراد باید برای تامین ایمنی آنجا تدابیر خاصی را طراحی کنند. این اقدامات تنها در تهیه و نصب کپسول های آتش نشانی یا اجرای سیستم اعلان و اطفای حریق خلاصه نمی شود. اینکه بدانید یک ساختمان از چه بخش هایی تشکیل شده است. ریسک حریق برای کدام قسمت ها بیشتر است. چه نوع ماده سوختنی در آنجا وجود دارد و … همه و همه در لیستی به نام ارزیابی ریسک حریق جای داده می شوند. این داده ها در نهایت می توانند به انجام اقداماتی منجر شوند که از بروز آتش جلوگیری کرده و یا خسارات ناشی از آن را به حداقل برساند.

منظور از ارزیابی ریسک حریق چیست؟

منطقی ترین اقدام برای شروع، بررسی چیستی ارزیابی ریسک حریق است. یک ساختمان مسکونی را در نظر بگیرید، در این فرایند فضای داخلی این ساختمان با دقت بالایی تحلیل شده، و خطرات مربوط به آتش سوزی در آنجا شناسایی می شوند. در ارزیابی ریسک حریق تلاش می شود تا با برقرار کردن شرایط خاصی، درصد ایجاد آتش سوزی در یک مکان کم شود. این فرایند به شیوه های مختلفی انجام می شود که هر یک از آنها شامل سلسله مراتب دومینو وار هستند.

در این ارزیابی چیزهای زیادی تحلیل می شود. از جمله آنها می توانیم به منابعی که ممکن است آتش بگیرند، مسیرهایی که حریق را گسترش می دهند و افرادی که به خطر نزدیک هستند اشاره کنیم. اینکه یک واحد مسکونی یا غیر مسکونی در صورت بروز آتش تا چه حد توانایی مقابله دارد نیز در این ارزیابی مورد توجه قرار می گیرد. هدف از طراحی چک لیست ارزیابی ریسک حریق واضح است. کلیه این اقدامات به منظور ایجاد یک زیرساخت ایمن، جلوگیری کردن از بروز آتش سوزی و کمتر کردن خسارات احتمالی انجام می شود. لازم به ذکر است که نتیجه این ارزیابی باید در قالب مستنداتی دقیق و حساب شده ثبت شود؛ البته که این پایان کار نیست. این داده ها ممکن است در طول زمان بازبینی و یا بروزرسانی شوند.

آیا ارزیابی ریسک حریق برای همه ساختمان ها اجباری است؟

بله ارزیابی اجباریست. این قانون که به منظور افزایش ایمنی و جلوگیری از خطرات احتمالی وضع شده است طیف گسترده ای از ساختمان ها را در بر می گیرد. از جمله آنها می توانیم به مراکز درمانی، ساختمان های عمومی، مسکونی، تجاری و صنعتی اشاره کنیم. نکته جالب ماجرا اینجاست که حتی ساختمان های تاریخی که دارای ارزش فرهنگی هستند نیز در این لیست جای می گیرند. بدیهی است که این موضوع درباره مدارس و دیگر محیط های آموزشی نیز صدق می کند. با این وجود تاکید به این قانون در ساختمان هایی که دارای جمعیت داخلی بیشتری هستند بیشتر است.

مراحل ارزیابی ریسک حریق

حال که با چیستی ارزیابی ریسک حریق آشنا شده اید، وقت آن رسیده است که شما را با مراحل ارزیابی آن آشنا کنیم. همانطور که قبلا اشاره شد این فرایند باید حساب شده و دقیق باشد تا بتواند به مقاصد نهایی خود یعنی کاهش خطر حریق و یا جلوگیری از آن دست پیدا کند. در این حالت فرقی ندارد که روش های ارزیابی ریسک حریق که از آنها بهره می برید چقدر با هم متغیر باشند. در هر حال همه آنها از یک الگوی ثابت پیروی می کنند. در ادامه این الگو را شرح می دهیم.

1. شناسایی منابع حریق
2. شناسایی افرادی که در معرض خطر هستند
3. پیش بینی میزان خطر در محیط
4. انجام اقدامات پیش گیرنده
5. تهیه مستندات دقیق
6. بازبینی و بروزرسانی مستندات در صورت نیاز

شناسایی منابع حریق

در این مسیر اولین چیزی که باید مورد توجه قرار بگیرد منابعی هستند که می توانند باعث بروز آتش شوند. مثلا در یک کارخانه تولید پارچه این نخ ها و پارچه ها هستند که به راحتی آتش می گیرند. در یک اتاق دیتا سنتر احتمال اتصالی دستگاه ها و حریق وجود دارد. در ادارات این کاغذها و جامدات چوبی هستند که ریسک حریق را بیشتر می کنند و … این موضوع می تواند در موقعیت های مختلف متغیر باشد. ناگفته نماند که وسایلی مثل کبریت، فندک، شمع، بخاری، اجاق گاز و … نیز در این لیست قرار می گیرند.

شناسایی افرادی که در معرض خطر هستند

زمانی که آتش سوزی رخ دهد، تمام ساکنان آن ساختمان در معرض خطر هستند. اما این خطر برای عده خاصی پر رنگ تر است. افراد دارای معلولیت، کودکان و سالمندان از جمله این افراد هستند. اما این لیست در اینجا تمام نمی شود. کسانی که تازه وارد محسوب شده و آشنایی چندانی با محیط ندارند نیز در این دسته قرار می گیرند. حالا نوبت آن است که با توجه به دیتای بدست آمده تدابیری اندیشیده شود. نصب تابلوهای راهنما برای تعیین راه های خروجی و اضطراری و تعبیه سیستم هشدار دهنده صوتی و تصویری در جایی که کودکان و سالمندان در آن مستقر هستند از جمله این اقدامات است.

پیش بینی میزان خطر در محیط

در مرحله ی سوم از چک لیست ارزیابی ریسک حریق، باید محیط از نظر پتانسیل ایجاد حریق بررسی شده و درصدی که احتمال آتش سوزی در آنجا وجود دارد تخمین زده شود. خیلی وقت ها خیلی از جزئیات در ظاهر کم اهمیت هستند. اما همان ها هم می توانند در ایجاد یک آتش سوزی بزرگ بی نقص عمل کنند. اتصالات برقی آسیب دیده یا سیم های فرسوده مثال های بارزی در این دسته هستند.

انجام اقدامات پیش گیرنده

حالا وقت آن رسیده است که با در دست داشتن داده های مربوط به ارزیابی ریسک حریق، نسبت به انجام کارهایی که احتمال وقوع آتش را کم می کند اقدام کرد. خیلی وقت ها این کار با حذف مستقیم خطر انجام می شود. مثلا رنگ های شیمیایی که به راحتی با آتش واکنش نشان می دهند را با رنگ هایی که بر پایه آب ساخته می شوند جایگزین می کنند. تهیه و نصب سیستم تهویه هوا، تهیه سامانه اعلام و اطفای حریق، ارائه آموزش های ایمنی به کارکنان نیز از جمله این کارها است. همچنین می توان میزان دسترسی افراد به مواد اشتعال زا را کم کرد. در این میان تهیه برخی تجهیزات محافظت کننده فردی نیز نمی تواند خالی از لطف باشد. لباس های ضد آتش، ماسک های اکسیژن، دستکش و … از جمله این موارد هستند.

در این میان برخی شرکت ها با ارائه سیستم های اطفا کننده خاصی، می توانند شما را در این مسیر همراهی کنند. کفسیران نمونه بارزی در این دسته است. سامانه خاموش کننده کفس اصلی ترین محصول این موسسه است. کفس طوری طراحی شده است که با استفاده از فرمول آب، کف و هوای فشرده با کمترین میزان مواد بیشترین مقدار خاموش کنندگی را داشته باشد. این فرمول می تواند در خاموشی آتش های بزرگ و خطرناک مفید واقع شود.

تهیه مستندات دقیق

در این گام وقت آن رسیده است که بسیاری از اقدامات انجام شده در قالب مستندات دقیق ثبت شوند. اینکه چه خطراتی در محیط وجود دارد، چه کسانی مستعد دریافت آن هستند، چه اقداماتی برای رفع آتش سوزی انجام شده است و … همه و همه می توانند در این لیست جای داشته باشند. این مستندات می تواند به عنوان یک نقشه راهنما نیز مورد استفاده قرار گیرد. چرا که باید نقشه دقیقی از ساختمان و راه های خروج اضطراری نیز در آن وجود داشته باشد.

بازبینی و بروزرسانی مستندات در صورت نیاز

بدیهی است که یک ساختمان در طول زمان با تغییراتی از جمله بازسازی یا تغییر کاربری همراه باشد. در اینجا مستندات وابسته به ارزیابی ریسک حریق باید دوباره بروزرسانی شوند. با انجام این کار اطمینان حاصل می شود که ساختمان هنوز هم توانایی مقابله با حریق را دارد. البته که این کار تنها در صورت نیاز انجام می شود و یک فعالیت روتین به حساب نمی آید.

روش های ارزیابی ریسک حریق

جالب است بدانید که افراد برای انجام این پروسه از روش های مختلفی استفاده می کنند. تعیین اینکه کدام شیوه رفتاری برای کدام ساختمان مناسب است به طور مستقیم به نوع سازه و فعالیتی که در آن انجام می شود بستگی دارد. در ادامه برخی از روش های ارزیابی ریسک حریق را برایتان ذکر می کنیم.

1. روش FMEA: در اینجا، تمام احتمالاتی که ممکن است در یک مکان منجر به بروز آتش شوند شناسایی، و به تربیت مهم بودن اولویت بندی خواهند شد.
2. روش HAZOP: در این بخش انحرافات فرایندی که می توانند حادثه ساز باشند بررسی می شود. این روش بیشتر برای صنایعی مثل نفت، گاز یا پتروشیمی کارایی دارد.
3. روش What-If Analysis: در این حالت کارشناس حالت های مختلفی که ممکن است موجب ایجاد آتش شود را بررسی می کند. یکی از متداول ترین فرضیه های این دسته این است که اگر اتصال کوتاه رخ دهد چه می شود.
4. روش Bow-Tie: در اینجا افراد بیشتر روی علت ایجاد حریق و عوارض آن فوکوس دارند، آنها سعی می کنند این پروسه را به شکل پیغام های صوتی یا تصویری نمایش دهند.
5. تحلیل کمی ریسک (QRA): در اینجا شما با بهره گیری از مدل سازی دیجیتال و استفاده از داده های آماری تخمین می زنید که احتمال بروز حریق در اینجا چقدر است و در صورت وقوع چقدر خسارت ایجاد می کند.
6. ماتریس ریسک (Risk Matrix): این مورد جزو پر استفاده ترین روش هاست. در اینجا عناصری که ممکن است آتش سوزی را ایجاد کنند بررسی و بر اساس میزان خطری که دارند اولویت بندی می شوند.

مزایای ارزیابی ریسک حریق

مزایای ارزیابی ریسک حریق بسیار واضح است. با انجام این فرایند درصد ایمنی یک ساختمان بالا رفته و از بروز آتش سوزی جلوگیری می شود. این اقدامات به گونه ای انجام می شوند که حتی اگر آتش سوزی شد، مقدار تلفات جانی و مالی آن به حداقل برسد. سایر مزیت های استفاده از روش های ارزیابی ریسک حریق به شرح زیر است.

• شناسایی نقاطی که می توانند خطر آفرین باشند
• محافظت کردن از جان و مال ساکنان
• کم کردن خسارت های مالی
• انتخاب بهترین و کم ریسک ترین سیستم های اطفا
• افزایش اطمینان برای سرمایه گذاری

چه کسی ارزیابی ریسک حریق را انجام می دهد؟

تا به اینجای کار باید به این درک رسیده باشید که ارزیابی ریسک حریق یک وظیفه قانونی است که باید توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی که مسئول تامین ایمنی ساختمان هستند انجام شود. اعضای هیئت مدیره، کارفرمایان، مدیران و مالکان از جمله این افراد هستند.

اگر ساختمان کمی خاص باشد. یعنی ما با یک بیمارستان، مدرسه یا مکان هایی از این دست رو به رو باشیم، این مدیرهای ارشد هستند که این وظیفه را به دوش می کشند. بدیهی است که این افراد در این مسیر یا باید آموزش دیده باشند، و یا از مشاورین خبره ای کمک بگیرند.

ارزیابی ریسک حریق هر چند وقت یکبار صورت می گیرد؟

برای اینکه ارزیابی ریسک حریق بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد، باید آن را در بازه های زمانی مختلف دائما تکرار کرد. حال زیاد یا کم بودن این بازه بسته به نوع ساختمان متغیر است. در ادامه پیش آمد هایی را ذکر می کنیم که وقوع هر کدام شان می تواند به ارزیابی دوباره ریسک حریق منجر شود.

• تغییر کردن مقررات وابسته به ایمنی
• ایجاد تغییر در ساختمان
• بیشتر شدن ساکنان یک ساختمان
• وقوع یک حادثه
• بازبینی سالیانه به صورت عمومی

سوالات متداول

1- ارزیابی ریسک حریق در یک ساختمان چقدر زمان می برد؟

این پروسه بسته به نوع پروژه ای که در دست دارید ممکن است چند ساعت تا چند روز زمان ببرد.

2- چه عواملی در یک ساختمان بیشترین ریسک برای ایجاد حریق را دارند؟

خطاهای انسانی، منابع حرارتی و مواد قابل اشتعال از جمله این عوامل هستند.

3- آیا این ارزیابی فقط یک بار انجام می شود؟

خیر. باید آن را به صورت دوره ای تکرار کرد.