در گذشته برای خاموش کردن آتش تنها از ترکیبات ابتدایی مثل آب یا خاک استفاده می کردند. در حالی که امروزه انواع فوم آتش نشانی با ترکیبات مختلف جایگزین آنها شده اند. این کف های آتش نشانی می توانند به صورت دستی یا اتومات و به واسطه دستگاه های مختلفی تولید شوند. بدیهی است که نوع سیستم سازنده فوم در کیفیت نهایی آن نقش ویژه ای دارد. سوژه ی امروز ما سیستم فوم دوزینگ است. این سامانه می تواند با بهره گیری از آب و کف مایعی یکدست را با قابلیت خاموش کنندگی بالا تولید کند. اما این دستگاه چه کاربردهایی دارد؟ تفاوت آن با سیستم اطفای حریق CAFS چیست؟ کدام یک از آنها برای مهار آتش سوزی های بزرگ مناسب تر هستند؟ با ما همراه باشید تا پاسخ این سوالات را باهم بررسی کنیم.

فوم دوزینگ آتش نشانی

همانطور که پیش تر اشاره کردیم، فوم دوزینگ یک دستگاه جدید، محبوب و پر استفاده است که در دسته ی سیستم های اطفای حریقی که بر پایه فوم کار می کنند قرار می گیرد. این سامانه به طور خودکار نسبت دقیقی از کنسانتره کف آب و هوا را باهم مخلوط می کند تا در نهایت مایع خاموش کننده بدست بیاید. فوم دوزینگ قیمت مناسبی دارد. به راحتی نصب و راه اندازی می شود و فرایند تولید فوم را بدون دخالت انسان انجام می دهد. به همین خاطر است که دستگاه فوم دوزینگ را به طور گسترده در مکان هایی که پتانسیل ایجاد آتش سوزی به طور گسترده را دارند نصب می کنند.

کاربرد سیستم فوم دوزینگ

سیستم فوم دوزینگ به طور ویژه برای خاموش کردن آتش هایی ‌که در کلاس B قرار دارند ساخته شده است و این مهارکننده برای همه نوع کلاس آتش مناسب نیست. مواد شیمیایی، الکل، نفت، بنزین و سایر مایعات قابل اشتعال در این کلاس قرار B می گیرند. ناگفته نماند که استفاده از آب برای مهار این نوع آتش سوزی ها بی فایده است. علاوه بر آن ممکن است به گسترش حریق نیز کمک کند. چگالی آب از مواد نام برده بیشتر است. پس به قسمت های زیرین سقوط کرده و تنها ریسک حریق را بیشتر می کند. دستگاه فوم دوزینگ می تواند در موقعیت های زیر کاربرد داشته باشد.
پالایشگاه یا پتروشیمی: مخزن های بزرگ نگهدارنده سوخت و نفت ریسک بالایی را در ایجاد حریق های گسترده دارند. در چنین شرایطی دستگاه فوم دوزینگ لایه از مواد خاموش کننده را بر روی سطح مایع ریخته و با کاهش دما و کم کردن اکسیژن حریق را خاموش می کند.

• نیروگاه ها: نیروگاه های برق نیز برای انجام برخی فرایندها به حضور مایعات اشتعال زا نیاز دارند. پس دستگاه فوم دوزینگ در اینجا نیز مفید واقع می شود.
• ماشین های آتش نشانی: نمونه کوچک شده دستگاه فوم دوزینگ امکان نصب بر روی ماشین های آتش نشانی را دارد. در نتیجه پرسنل امنیتی می توانند به سرعت به یک فوم خاموش کننده استاندارد و کارآمد دسترسی داشته باشند.
• کشتی ها و تاسیسات دریایی: در کشتی ها و سکو های نفتی نمی توان از آب برای خاموشی آتش استفاده کرد. در چنین شرایطی سیستم فوم دوزینگ می تواند حریق ایجاد شده را در کمترین زمان ممکن مهار کند.
• فرودگاه و آشیانه هواپیما: در این اماکن مقدار زیادی از سوخت هواپیما نگهداری یا حمل می شود. پس حضور یک فوم دوزینگ جزو ضروریات است.

سیستم فوم دوزینگ چگونه کار می کند؟

سیستم فوم دوزینگ عملکرد ساده اما موثری دارد. با بررسی دقیق تر سیستم مکانیکی این سازه به دو قطعه ی مهم پمپ و توربین آبی مواجه می شوید. این دو مورد به صورت مکانیکی به هم وصل شده اند. زمانی که آب در سیستم به جریان می افتد توربین ها حرکت کرده و این طریق تامین انرژی می کنند. با ادامه این روند پمپ فوم فعال می شود‌. فعال شدن پمپ فوم یک مخلوط فوم که شامل آب و کف است، تولید می‌کند. در مرحله بعد مخلوط آب و کف به سمت لوله خروجی هدایت خواهد شد. اما این پایان ماجرا نیست.
در مرحله خروج، تزریق هوا نقش پررنگی دارد. با اضافه شدن هوا سیستم فوم دوزینگ عملکرد خود را کامل می کند و از نازل ها برای مهار آتش خارج می گردد (که البته از این هوا درصدی اکسیژن هم وارد کف مهار کننده خواهد شد). در این حالت دستگاه به یک منبع تغذیه خارجی نیازی ندارد. این منبع می تواند شامل برق یا موتور باشد. در اینجا این فشار هوای موجود در سیستم خاموش کننده آتش است که انرژی مورد نیاز فوم دوزینگ برای کار کردن را فراهم می کند. نهایتا بافتی یک دست از مایع خاموش کننده بدست می آید که آماده استفاده است.‌ البته ناگفته نماند که غلظت و کیفیت کف تولید شده تحت تاثیر فشار، دمای هوا و کیفیت آب قرار دارد. علاوه بر این وجود اکسیژن در این ترکیب می‌تواند عملیات اطفا را کندتر کند، چرا که اکسیژن خود یکی از عوامل آتش ‌زا محسوب می‌شود.

انواع فوم دوزینگ

فوم دوزینگ ها انواع مختلفی دارند. آنها را می توان بر اساس قابلیت حمل یا سیستم عملکردی شان به دسته های مختلفی تقسیم کرد. به عنوان مثال دستگاه فوم دوزینگ در دو حالت ثابت و قابل حمل تولید می شود. در حالت ثابت سیستم فوم دوزینگ خود بخش کوچک تری از یک سامانه خاموش کننده آتش است که در یک مکان عمومی یا خصوصی مثل ساختمان های اداری، مدرسه، بیمارستان، پالایشگاه و ..‌. نصب شده است. این مورد قابلیت جا به جایی ندارد.
این در حالی است که نمونه های قابل حمل عموما به شکل اینداکتور یا موبایل فوم های آتش نشانی تولید می شوند. آنها برای استفاده در عملیات های اطفای حریق میدانی طراحی شده اند. در واقع آتش نشان می تواند آنها را حمل، و از نقطه ای به نقطه دیگر منتقل کند. مکانیزم عملکردی آنها نیز در این دسته بندی موثر است. آنها می توانند در دو حالت مکانیکی یا پمپ دار تولید شوند. مدل مکانیکی که مشخص است. بر اساس جریان آب ایجاد شده در خود دستگاه انرژی مورد نیاز خود را تولید می کند. اما در مدل پمپ دار یک موتور مازاد به دستگاه وصل شده است که با چرخیدن پی در پی نیروی مد نظر دستگاه فوم دوزینگ را ایجاد می کند.

بررسی سیستم اطفای حریق کفس (CAFS)

سیستم CAFS یکی از مدرن ترین و کارآمدترین ها اطفای حریق است که با ترکیبی از آب، فوم و گاز ازت(به جای هوا در سیستم فوم دوزینگ) فومی بسیار پایدار و کارآمد تولید می‌کند. حذف اکسیژن در این سیستم و استفاده از گاز ازت که کاملاً بی ‌اثر و غیرقابل ‌اشتعال است، باعث افزایش کارایی در خاموش کردن انواع حریق شده است.
در دستگاه یونیت پکیج CAFS، در ابتدا فوم با دقت بالا در مبدأ تولید و از طریق پایپینگ به محل حریق هدایت می ‌شود. این نوع از عملکرد دستگاه کفس، باعث می‌ شود کیفیت فوم تحت تأثیر عوامل جانبی (فشار، دما یا کیفیت آب) نباشد. فومی که در این روش تولید می شود چسبندگی، استحکام و توان خنک ‌کنندگی زیادی دارد؛ همچنین به خاطر ساختار خشک و سبک، با مقدار بسیار کمی آب، قدرت اطفای حریق بیش از آنچه انتظار می رود به شما خواهد داد.
یکی از برتری های بسیار اساسی در این سامانه سامانه، امکان تعریف چند برنامه اطفای پیش ‌فرض برای کلاس ‌های متفاوت از آتش سوزی است؛ البته که این قابلیت سیستم‌های فوم دوزینگ وجود ندارد. همچنین دستگاه CAFS شرکت کفسیران مجهز به رابط کاربری دیجیتال (HMI) است که به طور دقیق تمام پارامترها را نمایش می‌دهد. به علاوه این دستگاه به سیستم گزارش ‌دهی و هشدار هوشمند نیز مجهز است که تعمیر و نگهداری آن را آسان تر می کند.

مقایسه سیستم اطفا حریق فوم دوزینگ با سیستم کفس

واضح است که در این رقابت سیستم کفس برنده می شود. البته که هر دوی آنها دستگاه هایی برای تولید فوم هستند و انتخاب شان بر اساس نوع نیاز، بودجه، محیط کاری و … انجام می شود. در ادامه لیستی از مهم ترین تفاوت های سیستم اطفا حریق کفس و فوم دوزینگ را برایتان آماده کرده ایم.

1. روش تولید کف: در سیستم CAFS تولید کف با استفاده از گاز ازت که بی‌اثر و غیرقابل اشتعال است، انجام می شود. بنابراین نبود اکسیژن باعث افزایش کارایی خاموش‌ کنندگی آن نسبت به سیستم فوم دوزینگ می ‌شود.
2. کیفیت و ثبات کف: در سامانه کفس، در شروع فرآیند کف و با کیفیت ثابت تولید می‌شود؛ وابسته به دما، فشار محیط باکیفیت آب نیست. در مقابل در سیستم فوم دوزینگ کیفیت کف تا حدود زیادی به شرایط محیطی و عملکرد نازل های کف ‌ساز وابسته است.
3. مصرف آب: خاموش کننده CAFS کف خشک و پربازده تولید می کند و مصرف آب بسیار کمی دارد. در مقابل سیستم اطفا فوم دوزینگ نیاز به حجم زیادی آب و همچنین مخازن بزرگ دارد.
4. انعطاف ‌پذیری در عملیات اطفا حریق: در سیستم کفس شما امکان این را دارید که چند برنامه اطفای دیجیتالی برای انواع کلاس ‌های حریق تعریف کنید ولی فوم دوزینگ نوع کف ثابت به شما خواهد داد و قابل تنظیم نیست.
5. کاربرد در حریق های خاص: CAFS با تولید کف خشک برای مخازن هیدروکربنی بسیار مناسب است چون سرریز نمی شود، در حالی که در فوم دوزینگ این امکان وجود دارد که تزریق زیاد آب باعث بالا آمدن مواد و ایجاد Overload شود.
6. تعمیر و نگهداری: سامانه کفس به دلیل سیستم گزارش دهی هوشمند و همچنین شستشوی خودکار لوله‌ ها تعمیر و نگهداری آسان تری نسبت به فوم دوزینگ دارد.
7. هماهنگ بودن با سیستم اعلام حریق: CAFS با سیستم‌ های اعلام حریق هماهنگی کامل دارد و فرمان خودکار دریافت می کند ولی فوم دوزینگ این قابلیت را در این سطح به شما نخواهد داد.
8. مقایسه رابط کاربری: در سامانه کفس شما مانیتور دیجیتال HMI به همراه نمایش پارامترها را دارید در صورتی که فوم دوزینگ بدون نمایشگر دیجیتال و کاملا مکانیکی اداره می شود.

جدول مقایسه خاموش کننده CAFS و سیستم فوم دوزینگ

در جدول زیر به صورت کلی و در یک نگاه سیستم فوم دوزینگ و کفس را مقایسه و بررسی کرده ایم.

سیستم کفس بهتر است یا فوم دوزینگ؟

همان طور که پیش تر به آن اشاره داشتیم، بهتر بودن یا نبودن این دستگاه ها به طور مستقیم به هدف شما از خرید و شرایط استفاده تان بستگی دارد. اما اگر به دنبال دستگاه ساده ای هستید که عملکرد پایداری دارد و با بودجه اندکی تهیه می شود فوم دوزینگ آتش نشانی مناسب شماست. اما اگر به دنبال بروزترین سیستم خاموش کننده آتش می گردید که در حین داشتن کارایی بالا مصرف آب کمی هم داشته باشد این سیستم کفس است که می تواند به نیازهای تان پاسخ دهد. لازم به ذکر است که مجموعه‌ بزرگ کفسیران اولین و تنها مجموعه‌ ای است که این سامانه را در ایران بومی سازی کرده است.

سوالات متداول

در میان دو سیستم فوم دوزینگ و کفس کدام یک آب کمتری مصرف می کنند؟ سامانه CAFS آب کمتری مصرف می کند و کف خشک و موثری تولید می نماید که برای خاموش کردن اغلب حریق ها مناسب و کاربردی است.

کدام یک از سیستم های کفس و فوم دوزینگ برای خاموش کردن آتش های الکتریکی مناسب اند؟ از آنجایی که فوم رسانای جریان الکتریکی است هیچ کدام در این نوع از حریق موثر نیستند.

آیا این فوم ها تاریخ انقضا دارند؟ فرقی نمی کند سوژه شما کدام سیستم باشد‌. کف های آتش نشانی در هر سیستمی دارای تاریخ مصرف خاصی هستند که باید به آن توجه شود.